خارج از صورت و بعضى بر حوالى آن . و چون اين كواكب در صغر و كبر مختلفند مجموع را در شش اندازه نهاده‌اند كه آن را قدر يا عظم خوانند از آن جمله 15 كه از همه بزرگتراند در قدر اول باشند و چهل و پنج در قدر دويم و دويست و هفت در قدر سيم . و چهار صد و هشتاد و پنج در قدر چهارم و دويست و هفت در قدر پنجم . و پنجاه و شش در قدر ششم . و شش سحابى و مظلم و آنچه خردتر از قدر ششم است در رصد و شمار نيامده است و هر كوكبى را از اين‌ها دو مدار است : يكى به حركت ثانيه موازى منطقة البروج كه آن را مدار عرضى خوانند و آن هرگز بيشتر و كم‌تر نشود . و دويم مدارى باعتبار حركت معدل النهار كه آن را مدار يومى خوانند و آن بحسب حركت ثانيه خردتر و بزرگ‌تر شود مثلا كوكبيكه بر منطقة البروج باشد چون در اول حمل بود مدار او دايره معدل النهار باشد و چون در جانب شمال افتد چندانكه از معدل النهار دور تر مىشود مدار خردتر مىشود و قسم ظاهر بزرگ‌تر از قسم خفى ميگردد تا به اول سرطان رسد . و چون از آنجا بگذرد و ميل او در نقصان آيد مدار او نزديك‌تر مىشود تا چون به اول ميزان رسد مدار او مدار معدل بود ، و چون از آنجا بگذرد و در جانب جنوب افتد مدار خردتر شود و قسم ظاهر كمتر از قسم خفي مىشود تا چون بسر جدى رسد بغايت نقصان باشد و اين مدار جدى باشد و بعد از آن ديگر زياده مىشود تا بسر حمل آيد و ايندور بقول بعضى در 24 هزار سال تمام شود و بقول بعضى زياده از آن چنان كه ياد شد و غايت